12e-fretcheck

Een zuivere snaar kan hoger op de hals toch vals klinken. De 12e-fretcheck zegt of het zadel van een snaar moet verschuiven, welke kant op, en op een gitaar ongeveer hoeveel.

Waarom de 12e fret

De 12e fret zit halverwege de snaar, dus een snaar die je daar indrukt hoort precies een octaaf hoger te klinken dan de losse snaar. Klinkt hij hoger, dan is het stuk snaar van de fret tot het zadel te kort; klinkt hij lager, dan is het te lang. Dat goed zetten heet intonatie, en dat doe je door het zadel van de snaar te verschuiven: het punt op de brug waar de snaar op rust.

Een snaar checken

1. Tik bovenaan de stemmer op wat je stemt (Gitaar · Standaard). Tik onderaan Wat ga je stemmen? op 12e-fretcheck.
2. Tik op de snaar die je wilt checken. Stem hem eerst: Twangle vraagt dat als hij meer dan 10 cent ernaast zit.
3. Speel de losse snaar en laat hem doorklinken, tot de ring om de noot vol is, ongeveer een seconde.
4. Druk de snaar nu in op de 12e fret en speel hem opnieuw. Druk hem in zoals je een noot speelt: licht aanraken geeft een flageolet, en die klinkt altijd precies het octaaf, hoe het zadel ook staat.
5. Twangle zegt wat je moet doen: Goed, Zet het zadel naar achteren (weg van de hals) of Zet het zadel naar voren (naar de hals toe), met hoeveel cent de 12e fret ernaast zit.

Daarna Volgende snaar, of Opnieuw checken nadat je het zadel verzet hebt. Elke geteste snaar houdt een klein teken op zijn knop, en als je klaar bent zegt Twangle hoeveel zadels je moet verzetten. Terug naar de stemmer: tik op het kleine kruisje in de hoek van de check, of op Terug.

Hoe ver verschuiven

Op een gitaar zegt Twangle ook ongeveer hoe ver, op een halve millimeter nauwkeurig, bijvoorbeeld Weg van de hals, ongeveer 3 mm. Het rekent met de gewone snaarlengte van een gitaar, ongeveer 65 cm; op een gitaar met een kortere of langere hals zit een antwoord van 3 mm minder dan een vijfde millimeter ernaast. Op een bas, ukelele of mandoline geeft het alleen de richting: hun lengtes lopen te ver uiteen.

Een snaar is goed binnen 3 cent van het octaaf, op een gitaar ongeveer een millimeter zadel.

Voordat je een zadel verzet

• Check met nieuwe snaren, en na elke verandering aan de snaarhoogte of de hals: oude snaren en een andere afstelling veranderen allebei de intonatie.
• Draai de snaar wat losser voordat je zijn zadel verzet, stem hem daarna opnieuw en check nog eens.
• Op een elektrische gitaar heeft elk zadel zijn eigen schroef. Op de meeste akoestische gitaren is het zadel één strip bot of kunststof in de brug; dat aanpassen is werk voor een gitaarbouwer.

De check is er voor gitaren (ook de 12-snarige), basgitaren, de ukelele en de mandoline. De viool, altviool en cello hebben geen frets, en op de banjo heeft de korte vijfde snaar zijn octaaf op de 17e fret.

Voor wie het wil weten: wat Twangle vergelijkt

Twangle wacht tot elke noot stabiel is, zodat de aanslag en het uitsterven niet meetellen, en neemt dan de middelste waarde van wat het ongeveer een seconde lang hoort. Het vergelijkt alleen de twee noten met elkaar, dus het werkt bij elke stemtoon, en een snaar die een paar cent ernaast zit krijgt toch het goede antwoord.

Een ingedrukte noot die meer dan een kwarttoon van het octaaf af zit, is de 12e fret niet (een andere fret, een andere snaar, of weer de losse snaar), dus zegt Twangle Dat was niet het octaaf in plaats van dat je een zadel 20 mm moet verzetten. Op een gitaar verandert een millimeter zadel de 12e fret met ongeveer 2,7 cent.